Wstęp po cytacie

Szanowni Państwo,

     „Świat powinien wiedzieć, ile nas Polaków kosztowało prawo do swojego miejsca na ziemi” – te słowa Jana Pawła II papieża Polaka, stały się mottem tworzonego Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich. Słowa te zostaną wyryte we wnętrzu kaplicy powstającego obiektu i będą wstępem do narracji o martyrologii mieszkańców wsi w okresie II wojny światowej pod okupacją niemiecka i sowiecką.
     Nikt nie zdoła policzyć pomników, pamiątkowych krzyży, tablic i obelisków, które zostały wzniesione po II wojnie światowej na polskich wsiach. Jeden z takich właśnie krzyży stanął w Michniowie w 1945 r. Na prostej tablicy nieliczni ocaleni mieszkańcy wsi umieścili inskrypcję: Grób zbiorowy szczątek niewinnie wymordowanych i żywcem spalonych przez Niemców w dniach 12 i 13 lipca 1943 roku w Michniowie oraz imiona, nazwiska i wiek ofiar. Wyjątkowo okrutna pacyfikacja tej podkieleckiej wioski przez niemieckie siły policyjne i śmierć 204 osób spowodowały, że z biegiem lat Michniów stał się centrum pamięci i symbolem męczeństwa mieszkańców 817 polskich wsi, spacyfikowanych w czasie tragicznych lat II wojny światowej.
     Historia michniowskiego Mauzoleum sięga głęboko wstecz do pierwszych lat powojennych, kiedy to w małej drewnianej chacie znalazła swe miejsce Izba Pamięci, a w niej ekspozycja pamiątek pozostałych po zamordowanych mieszkańcach wsi. Bezcenne dowody przechowywane niczym relikwie przypominały o tej zbrodni. Stopniowo, zmieniając technikę prezentacji i narracji historycznej, Izba Pamięci ewoluowała, przekształcając się w Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich, które słowem i obrazem kultywuje pamięć o tragicznych losach mieszkańców wsi polskich pod okupacją niemiecką i sowiecką. Pokazuje wyniszczające skutki materialne i ludzkie II wojny światowej dla Narodu Polskiego i wszystkich jego warstw społecznych, szczególnie mieszkańców wsi.
     W ramach prac nad rozbudową i modernizacją istniejącego Mauzoleum został zrealizowany wspólny projekt Instytutu Pamięci Narodowej i Muzeum Wsi Kieleckiej - portal edukacyjny Martyrologia Wsi Polskich. Portal przybliża założenia merytoryczne i architektoniczne nowego budynku ekspozycyjnego, który, miejmy nadzieję, przywróci wsi polskiej należne miejsce zarówno w świadomości historycznej społeczeństwa polskiego, jak też w badaniach naukowych nad dziejami II wojny światowej.
     Wchodząc w poszczególne moduły, na które podzielony jest portal, zapoznajemy się z wstrząsającymi obrazami barbarzyństwa, metodami zabijania i zadawania cierpienia. W pierwszym module, na tle okupacji niemieckiej na Kielecczyźnie, poznajemy historię Michniowa ze szczególnym uwzględnieniem okresu wojennego i pacyfikacji 12-13 lipca 1943 r. W kolejnych modułach przedstawione zostały wszelkie formy represji wobec ludności wiejskiej na terenie Generalnego Gubernatorstwa: wysiedlenia, przesiedlenia, pacyfikacje, zbiorowe egzekucje, obozy zagłady. Zapoznajemy się także z wyzyskiem ekonomicznym, polityką grabieży i nieludzką pracą robotników przymusowych. Osobne miejsce, wynikające ze specyfiki tych terenów, poświęcono historii wsi polskiej na Kresach Wschodnich i na ziemiach wcielonych do III Rzeszy Niemieckiej. Ponadto w nowo projektowanym Mauzoleum i prezentowanym portalu edukacyjnym przedstawiono rolę i udział mieszkańców wsi w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego i ratowaniu skazanych na zagładę Żydów.
     Zapraszamy do zapoznania się z portalem Martyrologia Wsi Polskich i do odwiedzania Mauzoleum w Michniowie. Szczególnie gorąco zachęcamy do swoistego współtworzenia portalu, poprzez publikację wspomnień, fotografii, dokumentów. Czekamy na Państwa pomoc, aby razem wzbogacać wiedzę o tamtych tragicznych dniach.

dr Łukasz Kamiński
Prezes
Instytutu Pamięci Narodowej

Janusz Karpiński
Dyrektor
Muzeum Wsi Kieleckiej